ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ

Ο οβολός, Φίλες και Φίλοι, ίσως είναι χρήσιμος κάτω από τη γλώσσα, αλλά μέσα στην τσέπη είναι άχρηστος. Αναζητήστε ένα μικρό παιδί και χαρίστε του ένα γλύκισμα· νιώστε την ευγνωμοσύνη στα αθώα του μάτια. Ψάξτε το απλωμένο χέρι στην άκρη του δρόμου και κλείστε με ένα νόμισμα την επιθυμία του να είναι ανοικτό. Αφήστε στο δάπεδο λίγα λεπτά, ως Έρμαιον· κάποιος χαμηλοθώρης θα νιώσει τυχερός και θα χαμογελάσει. Νιώστε την ξεχασμένη χαρά της δωρεάς. Για να ελπίζομε σε καλύτερο αύριο, πρέπει να τα δίνομε όλα στο παρόν. Για να φτάσομε να μοιραζόμαστε πρόθυμα, πρέπει να εθιστούμε να το επιθυμούμε, όπως ο πεινασμένος το ψωμί και τη βροχή η ξεραμένη γη.  Ξαποστάστε στην άκρη της Αγοράς, στοχαστείτε την πολυφωνία της Ζωής. Είναι το «βροτόν έθνος», με τα κοινά πάθη. Τα προσωπικά λάθη είναι αναπόφευκτα, τα δε συλλογικά πάντοτε καταστροφικά· όλα αμετάτρεπτα. Η ανθρωπότητα κινδυνεύει από θρησκείες και εθνικισμούς. Οι άνθρωποι, όμως, είναι ικανοί να πετύχουν τα πάντα, ακόμη και την ονειρική Ουτοπία ή Nusquam: 

 «Αν ήμουν βασιλιάς, στού πλάτανου τον ίσκιο θα καθόμουν

και σαν πατέρας τα παράπονα θα γρίκουν τού λαού μου,

δίκια τη λευτεριά και το ψωμί μοιράζοντας στο πλήθος...

Κύρη, με καλοσύνη μίλησε στο αγαπημένο πλήθος·

κράτα τη μάνητα σαν άρχοντας, και βάλε με το νου σου

ψυχή πως έχει κι ο λαός, Θεός κι αυτός, μα δεν το ξέρει!»

Νίκου Καζαντζάκη: ΟΔΥΣΣΕΙΑ-Α (στ. 246-248, 369-371.)

Να προνοεί, όχι να μετανοεί, οφείλει ο συνετός άνθρωπος. Ωστόσο, δεν υπάρχει αλεύρι, όσο ψιλό κι αν είναι, που να μην έχει πίτουρα· δεν υπάρχει κρασί, όσο καθαρό κι αν είναι, που να μην έχει κατακάθι· δεν υπάρχει δέντρο, όσο καλό κι αν είναι, που να μην έχει ρόζους. Η δε συνείδηση είναι χίλια σπαθιά, ο μόνος αλάνθαστος κριτής. Το βασανιστήριο τής τύψεως είναι η κόλαση των ζωντανών. Όλη η ουσία τής Ζωής είναι κλεισμένη στα παραπάνω λόγια τού Κρητικού και στα προαναφερθέντα τού γιατρού Σίμωνα. Καμιά από τις δύο αντίθετες καταστάσεις, στις οποίες αναφέρθηκε ο σοφός Εβραίος, δεν αφορά στον ουρανό. Για να ερωτευτούμε τον παράδεισο τής ανθηρής ανθρωπότητας, πρέπει να φανταστούμε τη μοναξιά, την απόγνωση και την ασχήμια, καταπώς τις ένιωσε ένας αμαρτωλός και μελαγχολικός Γέρος, βιώνοντας νοερά, ως τιμωρία του, την κόλαση τής κατεστραμμένης. Γιατί, είναι πράγματα που δύσκολα λέγονται. Μονάχα γράφονται…